De toekomst van het internet: strijd voor digitale vrijheid en democratie
De toekomst van het internet: strijd voor digitale vrijheid en democratie
21 nov
Geschreven door Andreas Rossmann
Het internet staat op een kruispunt. Wat ooit begon als een ruimte voor vrijheid, innovatie en gelijke participatie, wordt steeds meer gedomineerd door een handvol techgiganten. Maar wereldwijd ontstaat er weerstand: organisaties en projecten vechten om het internet in zijn oorspronkelijke geest te behouden: als een open, democratisch medium voor iedereen.
De visie: een vrij en open internet
Het idee van een gedecentraliseerd, gebruiksvriendelijk internet is niet nieuw. Het maakte vanaf het begin deel uit van het DNA van het wereldwijde web. Maar vandaag de dag dreigen algoritmes, datamonopolies en commerciële belangen deze visie te verstikken. De digitale publieke sfeer wordt steeds meer beheerst door een handvol platformen die bepalen welke content zichtbaar wordt en welke verdwijnt in algoritmische duisternis.
Mozilla en het Mozilla-manifest: principes voor een beter internet
Een van de bekendste initiatieven is de Mozilla Foundation met zijn Firefox-browser. Sinds 1998 zet Mozilla zich in om ervoor te zorgen dat het internet zich ontwikkelt op een manier die iedereen ten goede komt. Het Mozilla Manifest formuleert kernprincipes voor de toekomst van het web:
Het internet is een wereldwijde publieke bron die open en toegankelijk moet blijven
Het internet moet het leven van individuele mensen verrijken
De veiligheid en privacy van individuen op internet zijn fundamenteel
Individuen moeten de mogelijkheid hebben om het internet en hun eigen ervaringen ermee vorm te geven
Mozilla implementeert deze principes concreet: in tegenstelling tot Chrome-gebaseerde browsers blijft Firefox Manifest V2 voor browserextensies ondersteunen. Dit betekent dat krachtige privacytools zoals uBlock Origin in de toekomst zullen blijven werken, terwijl Google deze functionaliteit in Chrome beperkt. Mozilla blijft bij zijn standpunt: gebruikers moeten de controle over hun online-ervaring behouden.
Solide: Tim Berners-Lee's radicale nieuwe start
Tim Berners-Lee , de uitvinder van het World Wide Web, gaat nog een stap verder. Met zijn Solid Project (Social Linked Data) wil hij het internet fundamenteel hervormen. De kerngedachte is revolutionair: gebruikersdata zou niet langer bij Facebook, Google of Amazon moeten berusten, maar in persoonlijke 'Pods' (Personal Online Data Stores) die iedereen zelf beheert.
Berners-Lee legt het als volgt uit: "Met Solid bepaalt u niet alleen wie toegang heeft tot uw gegevens, u kunt die toegang ook op elk gewenst moment met een schakelaar intrekken."
Het Solid-project, dat in 2016 bij MIT van start ging en nu wordt beheerd door het Open Data Institute , heeft al prominente gebruikers gevonden: de BBC gebruikt Solid voor gepersonaliseerde media-aanbevelingen, de Britse NHS (National Health Service) voor het beheer van patiëntgegevens en de Belgische regio Vlaanderen voor burgerservices.
De visie: Applicaties hebben alleen toegang tot gebruikersgegevens met expliciete toestemming. Als je van app wisselt, neem je je gegevens gewoon mee. Vendor lock-in – vastzitten aan één provider – wordt onmogelijk.
Markus Beckedahl en de Duitse digitale rechtenbeweging
In Duitsland heeft Markus Beckedahl een belangrijke rol gespeeld in de digitale burgerrechtenbeweging. In 2003 richtte hij netzpolitik.org , nu het belangrijkste medium voor digitale rechten in de Duitstalige wereld. Hij was ook mede-initiatiefnemer van re:publica , Europa's grootste festival voor de digitale samenleving, dat sinds 2007 jaarlijks duizenden bezoekers naar Berlijn trekt.
Na meer dan 20 jaar bij netzpolitik.org lanceerde Beckedahl in 2025 zijn nieuwste project: het Centrum voor Digitale Rechten en Democratie (Zentrum für Digitalrechte und Demokratie). De organisatie, opgericht samen met Campact, ziet zichzelf als een maatschappelijk tegenwicht tegen de lobby van de tech-industrie.
"Ik zie met bezorgdheid toe hoe de grote platforms politieke actoren worden – zonder democratische controle, maar met enorme macht over meningsvorming en debatten", legt Beckedahl de motivatie uit. Het centrum richt zich op "snelle respons" – snelle, gefundeerde reacties op actuele ontwikkelingen om de dominantie van Big Tech op het gebied van interpretatie tegen te gaan met alternatieve verhalen.
De Digital Society Association en re:publica
Beckedahl richtte ook de Digitale Gesellschaft eV (Digital Society Association) op, die opkomt voor burgerrechten in de digitale ruimte. re:publica , oorspronkelijk begonnen als een bloggersbijeenkomst, is uitgegroeid tot de belangrijkste ontmoetingsplek voor internetactivisten, creatievelingen, wetenschappers en politici met meer dan 20 podia, 1000 sprekers en duizenden bezoekers. Onderwerpen van internetpolitiek tot media en cultuur, technologie en democratie worden hier besproken.
Xnet: Spanje's pionier op het gebied van digitale rechten
In Spanje strijdt Xnet European Digital Rights (EDRi) , het Europese netwerk voor burgerrechten in de digitale ruimte.
Xnet werkt op meerdere fronten:
Netneutraliteit : strijden om ervoor te zorgen dat alle gegevens op internet gelijk worden behandeld
Gegevensbescherming en privacy : kritiek op buitensporige identificatievereisten door autoriteiten
Bescherming van klokkenluiders : het gebruik van veilige meldsystemen (zoals XnetLeaks)
Vrije cultuur : bevordering van alternatieve auteursrechtmodellen
Corruptiebestrijding : het 15MpaRato-platform leidde tot de veroordeling van 65 politici en bankiers, waaronder voormalig minister van Economie en IMF-president Rodrigo Rato
Bijzonder vermeldenswaardig: Simona Levi publiceerde in 2021 in opdracht van de voorzitter van het Europees Parlement een rapport over de "soevereine en democratische digitalisering van Europa". Xnet adviseert nu overheidsinstanties in Spanje en Catalonië over digitale rechten.
De organisatie organiseert ook het FCForum (Free Culture Forum), een internationale conferentie die experts en organisaties samenbrengt op het gebied van vrije cultuur en kennis, en de oXcars , een prijs voor projecten die zijn ontstaan onder open cultuurparadigma's.
Waarom deze organisaties belangrijk zijn
Wat verbindt Mozilla, Solid, het Center for Digital Rights en Xnet? Ze strijden allemaal voor hetzelfde doel:
Het internet behouden als een publiek goed – niet als een speeltuin voor commerciële gegevensverzamelaars en -manipulatoren, maar als een ruimte voor vrije meningsvorming, creativiteit en democratische participatie.
Hun belangrijkste eisen:
Datasoevereiniteit : gebruikers moeten controle hebben over hun eigen gegevens
Decentralisatie : geen afhankelijkheid van een paar techgiganten
Transparantie : Algoritmes en bedrijfsmodellen moeten begrijpelijk zijn
Digitale rechten : vrijheid van meningsuiting, privacy en bescherming tegen online surveillance
Netneutraliteit : gelijke behandeling van alle gegevens, geen voorkeursbehandeling voor commerciële diensten
De uitdagingen
De strijd is niet eenvoudig. Big Tech beschikt over enorme financiële middelen, politieke invloed en macht over de infrastructuur die miljarden mensen dagelijks gebruiken. De uitdagingen zijn talrijk:
Netwerkeffecten : mensen blijven op Facebook of WhatsApp omdat iedereen daar is
Lobbymacht : technologiebedrijven investeren miljoenen in politieke invloed
Gemak : Alternatieve diensten zijn vaak minder comfortabel dan gevestigde platforms
Kennislacune : veel gebruikers begrijpen niet hoe hun gegevens worden gebruikt
Wat kan ieder individu doen?
Het goede nieuws: iedereen kan bijdragen aan het succes van deze beweging:
Gebruik alternatieve browsers zoals Firefox in plaats van Chrome
Steun projecten die gericht zijn op het algemeen belang door middel van donaties of actieve deelname
Informeer uzelf over digitale rechten op netzpolitik.org , Xnet of EDRi
Eis van politici duidelijke regels voor techbedrijven
Deel uw kennis en vergroot het bewustzijn in uw omgeving over deze kwesties
Probeer gedecentraliseerde alternatieven : Mastodon in plaats van Twitter, Signal in plaats van WhatsApp
Outlook: Welk internet willen we?
De vraag over de toekomst van het internet is uiteindelijk een maatschappelijke vraag: willen we een digitale wereld waarin een handvol oligarchen de informatiestromen, meningsvorming en het publieke debat controleert? Of strijden we voor een internet dat zijn oorspronkelijke belofte waarmaakt – als instrument voor emancipatie, educatie en democratische participatie?
Projecten zoals Mozilla, Solid, het Center for Digital Rights en Xnet laten zien: er zijn alternatieven. Er zijn mensen en organisaties die niet opgeven. Zij bewijzen dat een ander, beter internet mogelijk is – als we er maar voor opkomen.
De digitale revolutie is nog lang niet voorbij. Het is aan ons om deze in de juiste richting te sturen.
Verdere informatie:
Mozilla-manifest: mozilla.org/manifest
Solide project: solidproject.org
Centrum voor Digitale Rechten en Democratie: digitalrechte.de
netzpolitik.org: netzpolitik.org
re:publica: re-publica.com
Xnet: xnet-x.net
Europese Digitale Rechten (EDRi): edri.org
FCForum: fcforum.net
